Фон
Земаневий санайыда ве куньделик омюрде айырылмаз материал олгъан япыштырыджыларнынъ тарихы инсаниетнинъ ильк девирлеринден башлана, о вакъытта табиий катранлар ве айван япыштырыджылары киби примитив япыштырув усуллары къулланылгъан эди. Лякин япыштырыджыларнынъ акъикъий тиджаретлештирильмеси 20-нджи асырнынъ юксельген химия санайысы иле пейда олды. Полимер синтези технологиясындаки ильк адымларнен, хусусан фенол катранлары, эпоксид катранлары ве полиуретанлар киби синтетик япыштырыджыларнынъ пейда олувынен япыштырувнынъ кейфиетли секирювине иришти, саде япыштырувдан юксек -араретке къаршы турувны, кор.
Экинджи джиан дженкинден сонъ дюнья санайылаштырмасы тезлешти, электроника, автомобиль, къуруджылыкъ ве аэрокосмик киби юксек-технологиялы сааларда япыштырыджыларгъа чокъча таяндылар. Меселя, электрон алетлернинъ миниатюрлаштырылмасы ичюн догъру ерлештирюв ве электрик кечирювини темин этмек ичюн япыштырыджылар керек, аэрокосмик сектор исе оларнынъ енгиль хусусиетлерине ве экстремаль муитлерге къаршы турувына таяна. Айны вакъытта, экологик къаиденинъ мукеммеллештирильмеси сув-эсасында япыштырыджылар ве сыджакъ-иритильген япыштырыджылар киби алчакъ-ВОС (учкъан органик бирикме) махсулатларнынъ ишлеп чыкъарылмасына себеп олды, бу исе тиджарет япыштырыджыларынынъ базарыны даа да кенълештирди.
Эмиль .
Тиджарет япыштырыджыларынынъ эмиети тек оларнынъ функциональлигинде дегиль де, оларнынъ земаневий истисалнынъ семерелилигине ве тургъун инкишафына терен тесириндедир.
1. Ишлеп чыкъарувнынъ семерелилигини ве ишлеп чыкъарувнынъ догърулыгъыны юксельтюв .
Адеттеки механик бирлештирюв усуллары (къайнамакъ ве перченлемек киби) чокъ вакъыт муреккеп ишлев адымларыны талап этелер. Япышкъанлар исе молекулаара кучьлер ярдымынен тез багъланувгъа иришелер, бу исе истисал девирлерини эп къыскъарта. Меселя, автомобиль истисалында конструктив япыштырыджылар базы кьайнакь джерьянларыны денъиштирелер, автомобильнинъ агъырлыгъыны эксильтелер ве авале хавфсызлыгъыны юксельтелер. Электрониканы джыйыштырувда анги япыштырыджылар ве иссилик кечирген япыштырыджылар компонентлернинъ тургъунлыгъыны ве иссиликнинъ эффектив дагъылувыны темин этелер.
2. Санаий технологик янъылыкъларны тешвикъат этмек
Япышкъанлар бир чокъ пейда олгъан технологиялар ичюн эсас ярдымджы материалдыр. Янъылангъан энергия секторында фотоэлектрик модульлер ичюн ламинация джерьяны юксек-перформанслы ЭВА пленкаларына эсаслана. Биотиббиетте тиббий басымгъа-сезиджи япыштырыджылар яра багълавларында ве кийильген алетлерде къулланыла. Бундан да гъайры, композит материалларнынъ (углерод лифлеринен пекитильген пластиклер киби) кениш къулланылувы япыштырыджыларнынъ озьара бенъземеген материалларны япыштырмакъ ичюн къавий япышув къабилиетине таяна.
3. Этраф муитни къорчалав ве тургъун инкишафны тешвикъат этмек .
Адеттеки иритиджи-эсасында япылгъан япыштырыджылар, оларда учкъан хавфлы мадделер олгъаны ичюн, яваш-яваш чыкъарыла. Земаневий тиджарет япыштырыджылары исе ешиль формулировкалар (био-эсаслы катранлар ве иритиджисиз-полиуретанлар киби) ярдымынен озь экологик тесирини эксильтелер. Бундан да гъайры, япыштырыджыларнынъ енгильлиги вастасыз оларакъ энергия сарфыны эксильте. Меселя, накълиеде маден багълайыджыларны эксильтмек автомобильнинъ якъыты сарфыны эксильтмеге мумкюн.
4. Икътисадий къыймет ве санайы юкселюви .
Дюнья япыштырыджылар базары осьмеге девам эте. Саа статистикасына коре, 20XX сенеси махсулатнынъ къыймети XXX миллиард АКъШ долларындан зияде олды, Асия-Тынч океан регионында XX% зияде пай бар. Тиджарет япыштырыджыларындаки технологик илерилевлер юксек ве ашагъы агъымдаки теминат зынджырларынынъ (хаммал, донатма ве сынав хызметлери киби) координациялы инкишафыны тешвикъат этти, юксек-истисал юксельтювлерининъ эсас драйвери олды.
Хуляса
Эсас япыштырувдан башлап, юксек-муэндислик къулланмаларына къадар тиджарет япыштырыджылары истисал ве куньделик омюрнинъ эр бир саасына синъдилер. Оларнынъ инкишафы эм ильмий-технологик илерилевнинъ микрокосмосы, эм де ресурс, экологик ве семерелилик меселелерини чезмекнинъ эсас чезилювидир. Илериде акъыллы материаллар ве чокъ функциональ композит технологиялар саасындаки ильк адымларнен япыштырыджылар «Санайы 4.0» ве ешиль икътисадиятта ерине кельмез роль ойнамагъа девам этеджеклер.